Wat is een energie – coöperatie?

Een energiecoöperatie is in Nederland een coöperatie die zich richt op het bevorderen van een duurzame energievoorziening. Dergelijke coöperaties zijn doorgaans omstreeks 1985 of later opgericht. In de Verenigde Staten bestaan energiecoöperaties al vanaf ongeveer 1935, maar deze richten zich niet exclusief op duurzame energie.

Ontstaan en doelen

Sinds ongeveer 1980, maar vooral na 2000, ontstaan in Nederland en België samenwerkingsverbanden van burgers, bedrijven en gemeenten die zich inzetten voor opwekking, transport en gebruik van duurzame energie in collectief beheer. Soortgelijke vormen van beheer bestaan in Denemarken, waar meer dan 100.000 burgers aangesloten zijn bij ruim 2000 windenergiecoöperaties en daarbuiten onder meer in de UK, Zweden, Australië en Duitsland.

Dergelijke verbanden zijn meestal gekoppeld aan dorpen, wijken, steden of andere relatief kleine geografische eenheden, maar soms opereren ze op nationaal niveau. Coöperaties beheren bijvoorbeeld gezamenlijk windmolens, kopen samen zonnepanelen in of zetten een biogasinstallatie op.

Niet alleen willen de coöperaties bijdragen aan een afname van de afhankelijkheid van fossiele energiebronnen, mede met het oog op het broeikaseffect en de klimaatverandering, men wil ook met concrete projecten laten zien dat duurzame energie de toekomst heeft – zelfs zonder subsidies – tegen concurrerende tarieven.

Naast duurzame energievoorziening zijn er vaak andere doelen, zoals een duurzame of toekomstbestendige samenleving in brede zin, onafhankelijkheid van grote bedrijven en sociale cohesie of vitaliteit van wijk en dorp.

De coöperaties kunnen de vorm van een vereniging aannemen die vanuit lidmaatschapsgeld en extra inleg initiatieven kan nemen zoals het kopen van een windmolen. De coöperatie kan ook een bedrijf zijn dat energie distribueert en inkoopt bij een groene leverancier. Soms gaat het om een nieuwe vorm van een gemeentelijk energiebedrijf.

In Nederland is een aantal regionale en landelijke energiecoöperaties actief. De hoeveelheid deelnemers kan variëren van enkele tientallen tot duizenden.

Waarschijnlijk is Noordenwind, een vereniging voor collectief bezit van windmolens in Noord-Nederland, de oudste. Deze vereniging bestaat sinds 1986, heeft 500 leden en beheert inmiddels op verschillende plaatsen in Friesland en Groningen windturbines. De laatste jaren is de thematiek verbreed naar zonne-energie.

De grootste overkoepelende organisatie voor duurzame energie is sinds 1979 Organisatie Duurzame Energie (ODE) met verschillende afdelingen voor onder andere zonne- en wind- energie. In 2012 zijn verschillende initiatieven genomen om het werk van energiecoöperaties en vergelijkbare lokale initiatieven te bundelen of te ondersteunen. Zo zijn er de Verenigde Energie Coöperaties (V.E.C.)en de Vereniging Federatie Decentrale Duurzame Energie Nederland E-decentraal.


Europa

In 2009 zijn energiecoöperaties uit Frankrijk, Spanje, Italië, Oostenrijk, Duitsland, Nederland, het Verenigd Koninkrijk en België op uitnodiging van de Groene fractie van het Europese Parlement bijeen geweest en hebben afgesproken tot Europese samenwerking te komen.

Op 17 maart 2011 werd in Brussel de Federatie van groepen en coöperaties van burgers voor hernieuwbare energie in Europa: REScoop.eu opgericht. Een aantal van de leden dienden een projectvoorstel in voor het Intelligent Energy Europe programma van de Europese Commissie: REScoop 20 – 20 – 20, dat werd goedgekeurd en vanaf april 2012 operationeel.

De bedoeling is om in Europa alle RES-coöperaties en hun pioniers in kaart te brengen, de coöperatieve modellen en financiering te beschrijven, om dan het model verder uit te rollen in Europa.

Verenigde Staten

De start van de energiecoöperaties in de VS gaat terug tot 1935 toen president Franklin Roosevelt initiatieven nam om het platteland van elektriciteit te voorzien. Het directe resultaat was dat er elektriciteitscoöperaties werden gevormd en een hieraan gekoppeld productie-, afname- en transportsysteem.
In de VS bestaan inmiddels ruim 700 energiecoöperaties, verenigd in The Touchstone Energy Cooperatives brand. Er zijn meer dan 40 miljoen mensen bij aangesloten en de coöperaties vormen samen het grootste elektriciteitsnetwerk in de VS met ruim 60.000 werknemers. Bijna 90% van de lokale coöperaties biedt duurzame energie aan.

Energie – coöperaties hanteren de volgende ‘principes’:

• vrijwillig en open lidmaatschap;
• democratische controle: op het niveau van de lokale coöperaties geldt het één-lid-één-stem-principe;
•economische participatie leden;
•autonomie en onafhankelijkheid;
•educatie-, trainings- en informatieprogramma’s voor werknemers, leden en het algemene publiek;
•samenwerking tussen coöperaties door bundeling in lokale, regionale, nationale en internationale structuren;
•betrokkenheid bij de gemeenschap, door te werken aan duurzame ontwikkeling zoals door de leden is bepaald.

Over redactie 429 Artikelen
Het EnergieCollectiefCapelle (ECC) adviseert inwoners van de gemeente Capelle aan den IJssel over de toepassing van duurzame energie in en rondom de woning. Het collectief bestaat uit vrijwilligers woonachtig in de diverse wijken van Capelle aan den IJssel.